ಸುಭಾಷಿತ - ೨೬


ಪ್ರತ್ಯಹಂ ಪ್ರತ್ಯವೇಕ್ಷೇತ ನರಶ್ಚರಿತಮಾತ್ಮನ:।
 ಕಿಂ ನು ಮೇ ಪಶುಭಿಸ್ತುಲ್ಯಂ ಕಿಂ ಸತ್ಪುರುಷೈರಿತಿ।।


ಅನ್ವಯ ಅರ್ಥ:

ಮೇ ಚರಿತಂ(ನನ್ನ ನಡತೆಯು) ಪಶುಭಿಃ ತುಲ್ಯಂ ಕಿಂ(ಪಶುಗಳಂತೆ ಇತ್ತೇ) ಕಿಂ ಸತ್ಪುರುಷೈಃ (ತುಲ್ಯಂ)(ಸತ್ಪುರುಷರಂತೆ ಇತ್ತೇ) ಇತಿ(ಎಂದು) ನರಃ(ಮನುಷ್ಯನು) ಪ್ರತ್ಯಹಂ(ಪ್ರತಿದಿನವೂ) ಆತ್ಮನಃ(ತನ್ನ) ಚರಿತಂ(ನಡತೆಯನ್ನು) ಪ್ರತ್ಯವೇಕ್ಷೇತ(ವಿವೇಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು)।


ಭಾವಾರ್ಥ:

ಪ್ರತಿದಿನವೂ ರಾತ್ರಿ ಮಲಗುವ ಮುನ್ನ ನಮ್ಮ ದಿನಚರಿಯನ್ನೊಮ್ಮೆ ಅವಲೋಕಿಸಬೇಕು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ತಾವು ಮಾಡಿದ್ದೇ ಸರಿ ಎನಿಸುವುದು ಸಹಜವೇ. ಅಹಂಭಾವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ವಿಚಾರಮಾಡಿದಾಗ ನಮ್ಮ ಗುಣದೋಷಗಳು ನಿಚ್ಚಳವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತರ್ಮುಖಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ವರ್ತನೆ ಸರಿಯೇ? ನಾಲ್ಕು ಜನ ಮೆಚ್ಚುವಂತೆ ನಡೆದುಕೊಂಡಿರುವೆನೇ?ಎಂದು ವಿಮರ್ಶಿಸದರೆ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯೇ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ದುಗುಡ ದೂರವಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಮರುದಿನದ ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ತಾನಾಗಿಯೇ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.